https://docs.google.com/document/d/1iuni146F2jJY87SIyYwsr_S4Gdzq087Sc4PEaS_Xyi0/edit
Dźwiękowe opowieści lokalnych przewodniczek i przewodników. Gdańsk i jego dzielnice. 
Oliwa, część pierwsza. 
Śledzimy losy mieszkańców Oliwy już od dłuższego czasu. Oliwy, która dzisiaj jest jedną z dzielnic Gdańska, ale kiedyś funkcjonowała jako niezależna miejscowość. Miała nawet ambicję zostać podobnym kurortem jak pobliski Sopot. Zawirowania historyczne, czyli wielka wojna, a potem kryzys ekonomiczny w czasach Wolnego Miasta Gdańska sprawiły, że stała się tylko wygodnym miejscem do życia i tak jest do dzisiaj. 
A skoro o mieszkaniach mowa, zaczniemy historię oliwiaków od rodziny Tavernier związanej z budownictwem. 
Tavernier? Oryginalne nazwisko. Skąd się tu wziął i kim byli jego przodkowie? Możesz opowiedzieć? 
Nie wiemy. Być może ich przodkowie to zbiegli francuscy hugenoci, którzy spokoju i bezpieczeństwa szukali w Oliwie. A może jacyś francuscy maruderzy z armii Napoleona? W każdym razie wiemy, że tuż przed wybuchem Wiosny Ludów, czyli 1845 roku, w oliwskim ewangelickim kościele imienia Świętego Jakuba Julius Tavernier, stolarz, zawarł związek małżeński z córką murarza Rozalią Gronau. Oboje młodzi, pełni nadziei na przyszłość, zamieszkali prawdopodobnie przy jednej z kilku ulic przy Pelonker Straße. Ówczesna zabudowania tej ulicy przypominały wiejskie chaty z nisko usadowionymi oknami, zwłaszcza te zajmujące wschodnią część ulicy. Po przeciwnej stronie rozciągały się tereny zielone, ogrody, posesję, które znamy pod nazwą dworów. Ot, takie zderzenie stanów, ale każdy potrzebny drugiemu. Oliwa była wtedy staroświecką osadą. Wydawało się, że bez przyszłości. Od kiedy król pruski rozwiązał zakon cystersów, coraz mniej pielgrzymów przybywało tutaj. Liczne młyny nad Bystrym Potokiem wykorzystujące energię wodną, stawały się coraz mniej opłacalne w obliczu nacierających maszyn parowych. Ogólnie obraz marazmu. 
Czekaj, czekaj, ale co z Tavernierami? Jakie było ich życie rodzinne? 
Tavernierom szczęście rodzinne raczej dopisywało. Na świat przychodziły kolejne dzieci Juliusa i Rozalii. Najpierw synowie: Gustaw, Juliusz, Aleksander, i córki. Niestety obie dziewczynki zmarły w wieku niemowlęcym. Ojciec rodziny awansował, został mistrzem budowlanym. Zasiadał nawet w 15-osobowej radzie gminnej pod okiem wójta Czachowskiego, a potem kolejnego, Richarda Dultza. Doradzał w kwestii budownictwa i chyba miał świadomość, że nadchodzą nowe czasy. Bo te nowe czasy dla Oliwy nadeszły wraz koleją i pierwszymi planami zagospodarowania przestrzennego osady, czyli na przełomie lat 60. i 70. XIX wieku. Nasz bohater, Julius Tavernier, został w międzyczasie mistrzem ciesielskim i prowadził rodzinną firmę wspierany przez najstarszego syna Gustawa. Pracy nie brakowało i przedsiębiorstwo rozwijało się znakomicie. Niestety, w 1899 roku nestor rodu zmarł, dożywszy sędziwego wieku, i pochowano go na cmentarzu oliwskim. Najstarszy syn, Gustaw Tavernier, poszedł w ślady ojca zarówno zawodowo, jak i społecznie. Również i on zasiadał w radzie gminy, a korzyści z tego były nie tylko finansowe. Jako radny miał dostęp do wiadomości związanych z planami zabudowy, wykupem parceli, w krótkim czasie stał się właścicielem kilkunastu działek, na których rozpoczął budowę kamienic. I nie były to tylko parterowe domy przeznaczone na wynajem dla ubogich. Powstawały też kilkupiętrowe domy o ciekawej, rozczłonkowanej i konstrukcji, obowiązkowo z drewnianymi werandami, wieżyczkami i wykuszami. 
Grażyno, a może teraz chwilę oddechu od spraw zawodowych i kilka informacji o życiu osobistym Gustawa? 
Oczywiście. Gustaw ożenił się z Pauliną Lietz w 1872 roku. I wyobraź sobie, że Paulina urodziła aż trzynaścioro dzieci. To prawda, że w tamtych czasach wielodzietność była normą, ale trzynastka robi podwójne wrażenie. Rodzina doświadczyła też wielkich tragedii. W 1889 roku rodzice pochowali na cmentarzu oliwskim czwórkę dzieci w przeciągu dwóch miesięcy. Na szczęście tego samego roku pani Paulina urodziła Johannesa, który, jak wiemy, dożył dojrzałego wieku i został miejskim urzędnikiem w Sopocie. 
 
A słuchaj to, ile oni właściwie mieli tych domów? 
Długi czas posiadali jedynie skromny dom przy ulicy Polanki, dziś już nieistniejący, zburzony w latach 70. XX wieku, ale systematycznie dokupywali grunty, budowali domy i na początku XX wieku przenieśli się do nowej siedzimy obok, czyli pod adres Polanki 14. I tam mieszkali aż do końca drugiej wojny. 
Czyli po Juliusie razem z Gustawem wkracza do akcji drugie pokolenie Tavernierów. 
Tak. Gustaw Tavernier był zdecydowanie bardziej odważnym i śmiałym przedsiębiorcą niż jego ojciec. Zainteresował go obszar między dzisiejszą ulicą Polanki a Wita Stwosza, bo kiedyś tam rozciągały się ogrody będące zapleczem roślin na potrzeby parku oliwskiego. A kiedy na przełomie XIX i XX wieku wytyczono tam ulicę i rozpoczęto budowę, właścicielem większości domów został właśnie Gustaw Tavernier, mistrz budowlany. W książkach adresowych wymieniany jest jako posiadacz aż szesnastu kamienic. Coś jednak musiało wydarzyć się przed 1920 rokiem. Być może związane było to z wojną i kryzysem ekonomicznym, bo w 1920 roku Gustaw ma już tylko dwie kamienice – rodową przy Polanki 14 oraz przy Obrońców Westerplatte 9, gdzie zamieszka w przyszłości jego najstarszy syn. 
Architekt? 
Architekt. Tak. Wzruszające jest to, że niektóre domy, wille, jak je nazywano, z uwagi na piękne ogrody i przeznaczenie, posiadały nazwy – najprawdopodobniej imiona kobiet z rodziny Tavernier. Być może był to sposób na upamiętnienie tego licznego potomstwa, a zwłaszcza dziewczynek, które młodo zmarły. Myślę tu o willi Emma, Anna Luiza. Pozostałe domy rozpościerały się wzdłuż dzisiejszej ulicy Witkiewicza. Była to właściwie prywatna ulica Tavernierów. Wokół kamienic ciągnęły się ogrody. Legenda miejska mówi, że nazwa tej ulicy Paulastrasse, została nadana właśnie na cześć żony Pauliny albo Pauli, która, jak pamiętasz, zasługiwała by na wyjątkowe upamiętnienie. Natomiast wille z kobiecymi imionami przy ulicy Wita Stwosza często wynajmowano letnikom, którzy coraz liczniej przybywali do Oliwy. 
A co takiego pociągało ich w Oliwie? Sopot przecież był bardziej atrakcyjny. 
Masz rację, ale władze gminy, do których należał Gustaw jako radny, postanowiły wykorzystać atuty Oliwy i właśnie ją promować jako idealne miejsce odpoczynku i poprawy kondycji fizycznej. W 1901 roku ruszyło połączenie tramwajowe z Gdańskiem przez Wrzeszcz, a w 1908 roku własna oliwska linia tramwajowa z Domu Brannego, czyli dzisiaj znanego jako Dom Zarazy, aż do plaży w Jelitkowie. Działało prężnie Towarzystwo Upiększania Oliwy i zachęcało mieszkańców do ukwiecania posesji. Wytyczano szlaki spacerowe, dbano o zaplecze dla turystów. Tak lata 1900-1914 to wielki rozwój urbanistyczny Oliwy zabudowanej kamienicami w malowniczym stylu, gdzie czuło się harmonię między przyrodą i człowiekiem. I rzeczywiście ilość letników systematycznie rosła. 
Wielka wojna i zmiany, które przyniosła, zmieniły kierunek rozwoju Oliwy, ale to już temat na inną opowieść. 
Tak, tak, rzeczywiście słyszałam o innych potentatach mieszkaniowych w Oliwie z tamtych czasów. Na przykład Otto Karpiński, do którego należało ponad 20 kamienic, czy Prochnow, ale proszę, kontynuuj o Tavernierach. 
Więc mamy już trzecie pokolenie Tavernierów, reprezentowane przez Waltera Georga Taverniera. Spędził dzieciństwo w Oliwie pośród swoich licznych braci i sióstr. Na pewno uczestniczył w przenosinach rodziny ze starego skromnego domu do piękniejszej willi przy Polankach 14 i na pewno wspólnie z rodzicami, bo miał już wtedy 16 lat, przeżywał wielki dramat, jakim była śmierć czwórki dziewczynek. Na szczęście w interesach odnotowywano same sukcesy. Ojciec prowadził firmę budowlaną zawaloną zleceniami i widział Walterze swojego następcę. Szkoda, że nie wiemy, do jakich szkół posłał syna, ale w księdze adresowej Torunia z 1900 roku jest wpis, że Walter pracował w mieście już jako pomocnik techniczny, a rok później gazeta Thorner Presse zamieściła informację o małżeństwie Waltera Taverniera z Gdańska Lisabeth Kaschade z Torunia. Idąc tropem ksiąg adresowych, wiemy, że młodzi przenieśli się do Gdańska, ale mieszkali z dala od rodziny w Oliwie. Dopiero w 1913 roku zamieszkali w willi Wiktoria, która należała do ojca Waltera, czyli w dzisiejszej kamienicy przy Wita Stwosza 16. Być może o wyborze zadecydowała lokalizacja willi, bo była blisko położona przystanku tramwajowego na wysokości ulicy Orkana. Wiemy, że rodzina nie posiadała ani telefonu, ani samochodu, była raczej odporna na nowinki techniczne, pomimo dużych zasobów gotówki. W tym czasie, a mówimy o roku 1913, Walter był nieustannie zajęty. Można powiedzieć, że pracował bez wytchnienia od ponad roku nad budową, która przyniosła mu sławę i szacunek nie tylko w Oliwie. 
A czy masz jakieś informacje o życiu prywatnym Waltera? 
No tak. Miał żonę. Nie wiemy, czy miał dzieci. Nie wiemy też, jakim był człowiekiem ani jakim architektem, nie ma listów, zdjęć wykazu jego prac architektonicznych. Jedynie dzięki oliwskiemu nagrobkowe można odczytać, kiedy się urodził i zmarł, ale zostawił po sobie dzieło, które stawia go wysoko pośród zasłużonych dla Oliwy. Był projektantem i nadzorował budowę oliwskiego liceum. 
Czy masz na myśli V LO w Oliwie? 
Tak, tak. Do budowy przystąpiono już w 1912 roku. Pracowało tam wiele firm z Gdańska i z Oliwy pod kierunkiem Waltera. Z oliwskich firm. Na przykład Martina Knaaka. Hydraulikę wykonywał kowal Pokolm, okna mistrz Langowski, a prace malarskie zasłużony działacz Polonii oliwskiej, malarz Franciszek Lange. Powstał w ten sposób budynek klasyczny i nowoczesny zarazem. Klasyczny, bo bryła z czerwonym dachem i szarym tynkiem, i jasnymi płaskorzeźbami harmonizowała z zielenią starych lip przy Polankach, a nowoczesny to jasne duże sale, audytorium, wyposażenie laboratoriów. Za liceum znajdował się obszerny ogród, który był starannie pielęgnowany przez uczniów. 
A losy Waltera Taverniera? 
Zamieszkał z żoną w kamienicy przy Obrońców Westerplatte 9, awansował na kierownika nadzoru budowlanego w gminie wiejskiej Oliwa, a po przyłączeniu Oliwy do Gdańska pracował w miejskim urzędzie budowlanym w randze Stadtbaumeistra. Pełnił wiele funkcji społecznych. Był na przykład kierownikiem ochotniczej straży pożarnej. Na pewno cieszył się prestiżem i zaufaniem. Tak było do 1943 roku, bo wtedy zmarł. Pochowano go na cmentarzu oliwskim, a grób przykryto wielkim nagrobkiem, który zachował się do dzisiaj, ale bardzo niszczeje. Więc tu apel do oliwskiej społeczności, a zwłaszcza do środowiska V LO, upamiętnijmy budowniczego waszej szkoły. Zadbajmy o unikat, jakim jest zachowany grób architekta, a może komuś z was uda się też odszukać potomków rodziny Waltera Taverniera. Mogliby opowiedzieć wiele o przeszłości tej ciekawej rodziny. 
Dziękujemy za wysłuchanie podcastu „Oliwskie opowieści z fotografią w tle”. 
Grażyna Niemyjska. 
I Magdalena Majchrzakowska.  
Lokalne przewodniczki po Oliwie.  
Nagranie powstało w ramach projektu Instytutu Kultury Miejskiej.