https://docs.google.com/document/d/10oVDBdJhJeM00vbco0qEAsQ3kTWqgwWmj_4gLWuzWow/edit
Dźwiękowe opowieści lokalnych przewodniczek i przewodników. Gdańsk i jego dzielnice. Oliwa. Część 10.
 
Magda: W poprzednim odcinku podcastowych opowieści Grażyna zabrała mnie na spacer pełną uroku ulicą Leśną. Przyglądałyśmy się kamienicom i losom ludzi, z intencją, aby czas nie zatarł ich historii, dążeń i marzeń. Przystanęłyśmy pod 3, a zatem teraz wróćmy na ulice Leśną. Kto zamieszkał w kamienicy po przeprowadzce Tejkowskich?
Grażyna: Po ich wyprowadzce zamieszkał tam Wilhelm Boetzel z rodziną. Prowadził znaną firmę Osmolit, która handlowała drewnem. I właśnie ta firma otrzymała podczas II Wojny zlecenie na impregnację drewna przeznaczonego do budowy nowej części obozu w Stutthofie. Pracowali w niej robotnicy przymusowi jak i więźniowie.
Magda: Pozwól, Grażyno, na dygresję. Firma pana Wilhelma w krótkim czasie nabrała wiatru w żagle. Jak można przeczytać na portalu Dawna Oliwa działała już przed 1931 rokiem i już wówczas handlowała drewnem. Pierwszą jej oliwską siedzibą był dwór siódmy. Następnie, jak wspomniałaś, Wilhelm Boetzelprzeniósł swą działalność i numer telefonu 45-139 na ul. Leśną i tu również zamieszkał. Gdzie wówczas znajdowały się składy drewna na razie nie ustalono. Boetzel mieszkał na Leśnej przynajmniej do 1942 roku, zaś jego firma pomiędzy rokiem 1938 a 1940 przeniosła swą działalność na Adolf-Hitler-Straße nr 469/471. Przejęła działającą w tym miejscu od co najmniej 1929 roku fabrykę Theodor & Co., a w 1941 roku miała już swój oddział w Bydgoszczy. A do tego była ta wojenna historia ze zleceniem dla obozu w Stutthofie, o której mówiłaś. Wróćmy na Leśną. Idziemy dalej?
Grażyna: Tak. Przechodzimy przez ulicę Alfa Liczmańskiego i dalej idziemy wschodnią stroną ulicy Leśnej. Tuż obok stoi willa pod nr 4, której inwestorem i właścicielem, aż do końca wojny był Edmund Dudecknauczyciel szkoły podstawowej. Podobno Kaszub, ale pozostała o nim niepochlebna opinia. Franciszek Mamuszka, autor książki o Kaszubach oliwskich pisze: „Za czasów rektorstwa Riebandta polską klasę uczył zgermanizowany Kaszuba Edmund Dudeck, który prowadził wprawdzie lekcje polskiego śpiewu, ale – jak wspomina jedna z jego uczennic – bił dzieci za śpiewanie po polsku poza lekcjami.
[odgłos kroków]
Magda: Czekaj, a willa nr 4 była jedną z najwcześniej zamieszkanych na tej ulicy. Dochodzimy teraz do ciekawego miejsca w Oliwie, placu, na którym zbudowano ewangelicki kościół Pojednania. 
Grażyna: Prace nad nim trwały długo z powodu wybuchu I Wojny i dopiero w 1920 roku ewangelicy mogli cieszyć się własną dużą świątynią. Nazwano go Kościołem Pojednania. Miał być upamiętnieniem ofiar wojny francusko-pruskiej z lat 1870–1871, ale ujrzał światło dzienne w momencie wielkiego upokorzenia Niemiec po przegranej wielkiej wojnie. Ale co by nie mówić, świątynia była piękna, harmonijnie dopasowana do otoczenia. Duża to zasługa architekta Karla Webera, profesora Politechniki Gdańskiej, który niestety nie dożył widoku skończonego dzieła, bo zginął podczas wojny.
Magda: A dzisiaj kościół Pojednania został kościołem katolickim Matki Bożej Królowej Korony Polskiej, w którym posługują zakonnicy – cystersi z podhalańskiego Szczyrzyca. Koło historii zatoczyło krąg.
[muzyka: Summer Shower - Quincas Moreira]
Grażyna: A my idziemy dalej i tuż przy kościele natrafiamy na willę pod nr 7. Na starej widokówce z początku XX wieku możemy przeczytać, że nazywano ją Villa Maria, a z ksiąg adresowych dowiedzieć się, że mieszkali tutaj kupiec, inżynier, nauczycielka gry na fortepianie i malarz artysta.
Magda: Ostatnim budynkiem po tej stronie ulicy jest kamienica nr 8. To, co wyróżnia ją spośród innych, to podwójny szczyt elewacji i masywna rozczłonkowana bryła. Co o niej wiemy?
Grażyna: Jest wyjątkowa. W Archiwum Państwowym w Gdańsku zachowały się Akta Policji Budowlanej a w nich teczka z dokumentacją dla tej kamienicy. To rzadkość dla oliwskich budynków. Taka ironia – budynki przetrwały wojnę ale ich dokumentacja już nie! A więc z planów architektonicznych wiemy, że projekt wykonał Carl Kupperschmidt z Sopotu, a zatwierdził go w 1905 roku Tavernier. Prace budowlane trwały stosunkowo krótko i wkrótce oddano kamienicę do użytku. Właściciel Otto Karpinski mieszkał w pobliżu, przy dzisiejszej ulicy Alfa Liczmańskiego 1, a tutaj znalazły się luksusowe mieszkania na wynajem. Czyli taki apartamentowiec.
Magda: A kto tu zamieszkał?
G. Powiedziałabym mocna klasa średnia: kupiec Fast, Paul Zimmermann nauczyciel w stanie spoczynku, Emma Bielefeldt może spokrewniona z sopockim architektem Adolfem Bielefeldem. Krótko mieszkał tu Hugo Conze architekt gdański, który m.in. zaprojektował część osiedla we Wrzeszczu Dolnym przy ul. Hallera i potem zamieszkał w pobliże przy ul. Kościuszki. Natomiast zaintrygowała mnie lokatorka Maria Deuse, modystka, reklamująca się w gazecie Olivaer Nachrichten jako właścicielka salonu, w którym panie mogą zakupić piękne kapelusze na różne okazje. Salon mieścił się przy dzisiejszej Cystersów 10, ale pod koniec życia jego właścicielka przeniosła się do apartamentowca na Leśną 8. Mieszkała tam jeszcze jedna ciekawa rodzina, rodzina Federau. Zanim zamieszkali na dłużej przy Alfa Liczmańskiego 3, w pobliżu, kilka lat spędzili mieszkając w tej luksusowej kamienicy. Ojciec to Wolfgang Federau, gdańszczanin, niespokojna i wrażliwa dusza z bardzo ciekawą historią życia. Chcesz posłuchać?
Magda: No, oczywiście.
[dźwięk odkluczanych drzwi]
Grażyna: A więc za młodu porzucił nauki ścisłe na Politechnice Gdańskiej i przyjął posadę prywatnego nauczyciela w majątku niemieckim daleko nad Jeziorem Pejpus. Tu go zaskoczyła wielka historia, bo po I Wojnie, kiedy chciał wrócić do Niemiec, został aresztowany i deportowany przez Rosjan aż do Archangielska. Spędził w internowaniu kilka lat. Wycieńczony, wygłodzony i bardzo samotny powrócił do Gdańska i osiadł w Oliwie. Tu zaczął pisać i publikować swoje utwory. Motywem przewodnim była miłość w jej różnych odcieniach. Z biegiem czasu coraz więcej miejsca na miłość do Oliwy. Pisał bardzo lirycznie, może też dlatego dzisiaj jego utwory wydają się być trochę przesłodzone. Zdziwić może fakt, że zawodowo zatrudniony był w policji i tam pracował na stanowisku urzędnika. Pisał książki dla młodzieży,słuchowiska radiowe, opowiadania i wiersze. Nawet powieść detektywistyczną, ale wydaną dopiero po II Wojnie. Trochę tułał się z rodziną po Oliwie, aby ostatecznie w 1934 roku osiąść w mieszkaniu na parterze przy Liczmańskiego 3. Ostatnia wojna a zwłaszcza marzec 1945 roku zburzyły ten świat. Rodzina Federau opuściła Oliwę i osiadła w Lubece, a Wolfgang został redaktorem naczelnym „UnserDanzig” i wkrótce zmarł.
Magda: A, czekaj, bo ja słyszałam o jego synu, który był fotografem.
Grażyna: Tak, to Bernt Federau
[muzyka: Across the Savannah - Aaron Kenny]
Grażyna: Zapewne odziedziczył artystyczny talent po ojcu. Urodził się jeszcze tutaj w Oliwie w 1930 roku, ale jako dorosły wyemigrował do Afryki, do Namibii. Specjalizował się w reportażach podróżniczych, zdjęciach lotniczych, co zaowocowało ponad 24 książkami. 
Magda: Tak. Czarno-białe fotografie, które tworzył, pokazują jakim świetnym wyczuciem światła dysponował, jaką miał umiejętność posługiwania się głębokim, takim miękkim kontrastem i z jaką empatią patrzył na ludzi. Był wszechstronnie uzdolniony, bo oprócz licznych fotografii i książek, o których wspominałaś, pozostawił po sobie także obrazy, rzeźby oraz wiersze. Zmarł całkiem niedawno, bo w 2017 roku.
Grażyna: A my dotarłyśmy do lasu. Jeszcze tylko kilka kroków wzdłuż współczesnej zabudowy przy Podhalańskiej 5 i jesteśmy na miejscu.
Magda: Ale, nie wierzę, że miniemy to miejsce bez komentarza. Przecież to tutaj przez ponad 40 lat biło serce kuracyjnej Oliwy!
[śpiew ptaków w tle]
Grażyna: Tak, Kurhaus Sommer, nazywany też Kurhausem Oliva. Piękny budynek na rogu ulicy Podhalańskiej i Leśnej, frontem zwrócony w stronę Promenady Polankowskiej, która prowadziła wzdłuż lasu równolegle do ulicy Podhalańskiej. Mogłybyśmy zarezerwować stolik – telefon 27. Samochód warto zostawić w tutejszym garażu, bo parkingi nie są jeszcze znane. Jeśli ktoś nie miał auta albo przyjechał koleją, na miejscu można było wypożyczyć pojazd do dalszego zwiedzania. Restauracja oferuje nam najlepszą kuchnię, codziennie świeże ryby, pyszną zupę rakową, najlepsze wina. Jest ogród z osłoniętymi od wiatru miejscami do siedzenia, są tarasy i dobry punkt wyjścia na leśne spacery właśnie PromenadąPolankowską. Skorzystać możemy z oferty sportów zimowych, bo w pobliżu znajduje się długi tor saneczkowy i skocznia narciarska w Dolinie Radości. O licznych ślizgawkach nie wspomnę. Amatorzy muzyki i tańca zapraszani są na wieczorki muzyczne. W soboty i niedziele gra kapela. Wynająć można pokoje dla grup zorganizowanych i indywidualnych, a wśród gości spotkać przybyszów z Berlina, Królewca, Poznania i Gdańska. Skorzystamy?
Magda: No, chętnie. Ale rozglądam się wokół i nie widzę, gdzie mogłybyśmy tak poszaleć?
G. No właśnie, budynek spłonął w marcu 1945 roku. A na jego miejscu powstał klockowaty dom mieszkalny, ale z pięknym widokiem na las i ulicę Leśną. A my, Magda, już jesteśmy na miejscu. Witaj w pięknym oliwskim lesie.
Magda: Dziękuję za przechadzkę. 
 
Magda: Dziękujemy za wysłuchanie podcastu Oliwskie opowieści z fotografią w tle. 
Grażyna: Grażyna Niemyjska.
Magda: I Magdalena Majchrzakowska. Lokalne przewodniczki po Oliwie. Nagranie powstało w ramach projektu Instytutu Kultury Miejskiej.
KONIEC