Start  ›  Ulice  ›  Polanki  ›  Pelonker Straße 122  ›

NID Oddział w Gdańsku: Karta biała. Zespół dworsko-parkowy „Dwór III" - budynek boczny ul. Polanki nr 122. Rok wykonania karty: 1983 (T. Iżewska).

NID Oddział w Gdańsku: Karta biała. Zespół dworsko-parkowy „Dwór III" - budynek główny, piwnice ul. Polanki nr 122. Rok wykonania karty: 1983 (T. Iżewska).

NID Oddział w Gdańsku: Karta biała. Zespół dworsko-parkowy „Dwór III" - grota widokowa ul. Polanki nr 122. Rok wykonania karty: 1983 (T. Iżewska).

M. Kilarski, F. Mamuszka, J. Stankiewicz, Zabytki miasta Gdańska, Oliwa, Gdańsk 1957:

DWÓR III. (Polanki nr 122). W latach 1784 - 1794 własność rodziny Schopenhauerów. W 1788 r. urodził się tutaj znany filozof Artur Schopenhauer. Budynek północny z końca XVIII w. W parterze zachowany dawny układ pomieszczeń. Okiennice oraz odrzwia o formach klasycystycznych. Na sufitach zachowane klasycystyczne sztukaterie. Zachodnia część budynku nowsza, z 2 poł. XIX w. Budynek południo­wy z pocz. XIX w., wzniesiony w miejscu budynku starszego, piętrowy z klasycystycznym tympanonem, później mocno przebudowany. Na górze, za budynkiem południowym, klasycystyczny piętrowy pawilon parkowy. Na północ od dworu, na zboczu wzgórza, widokowa grota XVIII-wieczna z podłogą ułożoną z kości zwierzęcych (baranich?). Dokoła dworu założenie parkowe i starodrzew. Od zachodu dwa stawy.

Adam Kromer, "Oliwa", Gdańsk 2007, str. 242-244 (za zgodą autora):

Dwór III (Polanki 122)

Trzecia rezydencja znana jest jako Dwór Schopenhauerów. Rzeczywiście dwór przez dziewięć lat (1784-1793) należał do Henryka Florisa Schopenhauera i jego żony Joanny z domu Trosiner. Tu spędził pięć lat swojego dzieciństwa ich syn, późniejszy filozof Artur. Małżeństwo Schopenhauerów, jak zresztą wiele gdańskich rodów, związane było z językiem i kulturą niemiecką. Umiłowawszy wolność i wyznając republikańskie ideały, przyszłość własną i Gdańska widzieli jednak tylko w łączności z Rzeczpospolitą. Rozbiory Polski były dla nich tragedią, z którą nie mogli się pogodzić. Gdy w 1793 roku Królestwo Pruskie zagarnęło Gdańsk, rodzina Schopenhauerów opuściła na zawsze oliwską rezydencję. Oto jak po latach Joanna Schopenhauer wspomina Polanki:

[...] Z siedmiu domów wiejskich, położonych niewymownie pięknie między Strzyżą a Oliwą, sześć, a między nimi wspomniany właśnie jako nasza własność, rozpadły się opuszczone i samotne. W pewnej odległości od siebie zbudowane, stykały się ogrodami, nieraz bardzo okazałymi, ocienionymi wspaniałymi bukami i jaworami, opierając się o wyżynę tworzącą krawędź lasu ciągnącego się w głąb ziemi kaszubskiej.
Pole i las, półwysep Hel ze swą latarnią morską, otwarte morze, reda z płynącymi z niebieskiej dali okrętami, port – upragniony cel, stojący dla nich otworem, Wisła uchodząca do Bałtyku z twierdzą Wisłoujściem na jej brzegu, cała bogato zabudowana okolica, ponad wysokie wały miejskie jeszcze wyżej strzelające wieże - wszystko to z okien tych nieco na wyniosłości postawionych domów tworzyło jeden z najbogatszych i najbardziej zachwycających widoków, jakie znam. Wszystkie te domy należały do rodzin wyróżniających się bogactwem i były zamieszkiwane przez nie w letnich miesiącach. Każdy starał się polecanych mu podróżnych wprowadzić do tych ogrodów, na co gościnni właściciele nader chętnie pozwalali. Nikt, zwłaszcza w niedzielę, nie przeszedł obok, aby przynajmniej kilka minut nie przyglądać się igraszce chyżych i pełnych życia wodotrysków, z których wiele rzucało obfity strumień wody na sześćdziesiąt do siedemdziesiąt stóp ku niebu, ażeby piękną tęczą, zamienioną w rubiny i diamenty, opaść z powrotem do swego zbiornika.
Ciche, opustoszałe, na powolne zniszczenie wydane, stoją obecnie tak niegdyś miłe wiejskie domy. Chwasty i pokrzywy rozpierają się na ogrodowych ścieżkach; wielką ich ozdobę, stare wspaniałe drzewa, w większej części powycinano lub wyniszczono. Zamilkł miły plusk i szmer wodotrysków. Przewody i wodociągi rozbite, a miejsca po nich zabagnione.[...]
Największy z tych letnich domów, rodzaj zameczku [Dwór II], obecnie zamieniają, jak słyszę, na zakład dobroczynny dla starców, chorych i ułomnych. Ostatni z rzędu siedmiu domów, znacznie piękniej położony niż inne [Dwór I], blisko wsi Oliwy, jest jedynym utrzymywanym jeszcze przez właściciela [Weickmann), który dogląda posiadłości odziedziczonej po rodzicach wedle ich życzeń i zarządza nią, mieszkając tam w czasie pięknej pory roku.
Nasz dawny dom [Dwór III], wyróżniający się tarasowym rozplanowaniem ogrodu i wodotryskami, dzieli dolę innych. Obecny jego właściciel [Meyer] mieszka w oddalonym mieście Kłajpedzie i nieraz kilka lat minie, zanim go kiedyś na kilka tygodni odwiedzi. Ogród założony według mego pomysłu, górę w tarasowatym układzie, którą mój mąż kazał obsadzić doskonałymi gatunkami drzew owocowych, wszystko pokrywają dziś pokrzywy i dzikie chwasty. [...]

Oczywiście historia dworu nie ogranicza się do rodziców wielkiego filozofa. Pierwsza wzmianka o posesji pochodzi z 1625 roku, kiedy jej właścicielem stał się Helmich von Twenhusen. Do grona właścicieli należeli między innymi Jerzy von Wachsschläger (1638), a po opuszczeniu Gdańska przez rodzinę Schopenhauerów – Piotr Finke (początek XIX wieku). W 1855 urządzono w dworze zakład leczniczy, a w 1869 przytułek dla sierot. Obecnie w posesji mieści się Schronisko dla Nieletnich i Instytut Ekspertyz Sądowych, a także Schronisko dla Ptaków Chronionych funkcjonujące przy Zarządzie Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego. Ten ostatni ma swoją siedzibę po wschodniej stronie ulicy Polanki pod numerem 51. Zachował się pochodzący z XIX wieku, później przebudowywany, piętrowy budynek dworu. Starszy i cenniejszy budynek z XVIII wieku, budynek północny, wyburzony został do parteru i przebudowany już po drugiej wojnie światowej.



Od 1850 roku właścicielem Dworu III był David Zimmermann.

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego nr 68 z 21 marca 1854 roku.
Ze strony www.Polona.pl.



Kinder und Waisenhaus. Fragment zachodniej części ogrodu.
Około 1880 roku.
  Ze strony www.MuzeumPolski.pl.



Kinder und Waisenhaus. Fragment zachodniej części ogrodu.
Około 1880 roku.
  Ze strony www.MuzeumPolski.pl.



Kinder und Waisenhaus. Fragment wschodniej części ogrodu.
Około 1880 roku.
  Ze strony www.MuzeumPolski.pl.



Widok na dwór i fragment ulicy Polanki. Około 1880 roku.
Ze strony www.FotoPolska.eu (Yanek).



Widok na dwór i fragment ulicy Polanki. Początek XX wieku.
Ze strony www.eBay.de.



Widok dworu i fragment założenia ogrodowego widziany od strony ulicy Polanki. Około 1920 roku.   Zbiory Zbiory Piotra Leżyńskiego.


Dwór III w Oliwie. Grafikę wydano w 1924 r. w Ostdeutsche Monatshefte.
Zbiory Mirosława Piskorskiego.



Polecamy (Dwory):
Heinz Voellner, "Oliva", Danzig 1938 (str 27-32)
Kilarski, Mauszka, Stankiewicz, "Oliva", Gdańsk 1956 (str 29-30)
Fr. Mamuszka, "Oliwa. Okruchy z dziejów...", Gdańsk 1985 (57-60)
Adam Kromer, "Oliwa", Gdańsk 2007 (str 235-253)
Jerzy Samp, "Gdańskie dwory i pałace", Gdask 2009 (str 98-135)
Zygmunt Iwicki, "Bedeker Oliwski", cz. II, Gdańsk 2018 (str 44-50)
Marcin Gawlicki, "Polanki. Podmiejskie...", Gdansk 2019

Zobacz:
Reklama Zakładu Leczniczego z 1854 roku, DawnaOliwa.pl
Gazeta Gdańska, Biedne sieroty!, DawnaOliwa.pl
Carl Lange, Ostdeutsche Monatshefte, Oliva 1924, DawnaOliwa.pl
Dwór III, DawnaOliwa.pl
Adam Kromer, Dwór III, Trojmiasto.pl
Andrzej Januszajtis, "Historie sławnych ludzi z Polanek"
Dwór III „Dwór Schopenhauera”, Gedanopedia.pl
Dwór III. Fot. Anna Jakubowska, DawnaOliwa.pl
Polanki. Podmiejskie... - wykład prof. Marcina Gawlickiego, 2019
Andrzej Januszajtis, "Tego na pewno... Z Bernoullim w Oliwie"




Dwór III. Fot. Kazimierz Lelewicz. Lata 50 XX wieku.
Zbiory Krzysztofa Gryndera.



Grota w lesie. Mieszkanie Pana Henia. Fotografia z 2017 roku.
©  Fot. Krzysztof Jakubowski.



W 1909 roku letników przyjmowali (Pelonken III): Klotz (1 osoba) i Weiß (4 osoby).


Mieszkańcy w 1897 roku:
Pelonken, III. Hof 1. Rux, Hermann, Kinderhaus-Insp., Pelonken, III. Hof 1.
Pelonken, III. Hof 2. Klotz, Adolf, Lehrer, Pelonken, III. Hof 2.
Pelonken, III. Hof 2. Pahnke, Julius, Lehrer, Pelonken, III. Hof 2.
Pelonken, III. Hof 2. Reetz, Wilhelm, Hofmeister, Pelonken, III. Hof 2.
Pelonken, III. Hof 3. Pirwaß, Henriette, geb. Zebrowski, Lehrerin, Pelonken, III. Hof 3.
Pelonken, III. Hof 4. Derks, Johann, Arbeiter, Pelonken, III. Hof 4.
Pelonken, III. Hof 4. Fleimming, Josef, Arbeiter, Pelonken, III. Hof 4.
Pelonken, III. Hof 4. Küchler, August, Arbeiter, Pelonken, III. Hof 4.
Pelonken, III. Hof 4. Müller, Johann, Arbeiter, Pelonken, III. Hof 4.
Pelonken, III. Hof 4. Walther, Friedrich, Seemannt, Pelonken, III. Hof 4.






Dwór III. Grafika z Illustrierter Adressen Danzeiger, 1854 rok.
Zbiory Mirosława Piskorskiego.



Powojenna (II WŚ) replika litografii zatytułowanej: Wasser - Heil - Anstalt Pelonken neben Oliva bei Danzig. Lithoger. Anstalt v. Julius Saueri. Danzig. Około 1875-1885 roku.
Zbiory Piotra Leżyńskiego.



Grotte im Walde. Kinder und Waisenhaus in Pelonken bei Danzig. Około 1870 roku.   Zbiory biblioteki PAN w Gdańsku.


Pelonken Hof 4. Kinder & Waisenhaus. Około 1870-1890 r.
Wykład Andrzeja Januszajtisa z 2013 r.


Fragment mapy kartograficznej z 1921 roku.
Zbiory Mirosława Piskorskiego.


Dwór 3. Fragment kolorowego planu Gdańska wydanego przez Miejski Urzęd Pomiarów (Städtischen Vermessungsamt) w 1933 roku.   Z kolekcji Biblioteki Uniwersytetu Chicago.


Fragment mapy wydanej w 1936 roku: Paul Rosenberg, Waldkarte
von Oliva u. Zoppot, Danziger Verlags-Gesellschaft m.b.H.

Zbiory Piotra Leżyńskiego.


Kinderhaus, Privatstiftung in Verwaltung b. Stadtgemeinde Danzig. Rux. Pirwaß. Książka adresowa z 1899 roku.
Przekazała Grażyna Niemyjska. Zbiory PBC.


Kinder und Waisenhaus. Książka telefoniczna z 1911 roku.
Przekazała Grażyna Niemyjska. Zbiory Pomorskiej Bibl. Cyfrowej.


Stadtgemeinde Danzig. Książka adresowa gminy Oliwa z 1916 r.
Zbiory Mirosława Piskorskiego.


Kinder und Waisenhaus. Książka telefoniczna z 1916 roku.
Zbiory Mirosława Piskorskiego.



Kinder und Waisenhaus. Książka telefoniczna z 1925 roku.
Zbiory Mirosława Piskorskiego.



Angestellten Versicherungsanstalt Danzig. Książka adresowa z 1926 roku.   Ze strony: wiki-de.genealogy.net.



Angestellten Versicherungsanstalt Danzig. Książka adresowa z 1927 roku.   Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.



Kinder und Waisenhaus. Książka adresowa z 1928 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.



Kinder und Waisenhaus. Książka adresowa z 1929 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.



Kinder und Waisenhaus. Książka adresowa z 1931 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.




Kinder und Waisenhaus. Książka adresowa z 1933 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.



Kinder und Waisenhaus. Książka adresowa z 1934 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.



Kinder und Waisenhaus. Książka adresowa z 1935 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.



Kinder und Waisenhaus. Książka adresowa z 1936-1937 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


Kinder und Waisenhaus. Książka telefoniczna z 1937 roku.
Zbiory TPG Strefa Historyczna WMG.




Kinder und Waisenhaus. Książka adresowa z 1937-1938 roku.
Zbiory Piotra Mazurka.




Kinder und Waisenhaus. Książka adresowa z 1939 roku.
Zbiory Krzysztofa Gryndera.



Kinder und Waisenhaus. Książka adresowa z 1940-1941 roku.
Zbiory TPG Strefa Historyczna WMG.




Kinder und Waisenhaus. Książka adresowa z 1942 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


M. Granke i M. Kuźniak, Informator miasta Gdańska, Gdynia 1946 rok.   Zbiory Piotra Leżyńskiego.


Modzelewska Maria. Wykaz lekarzy i pielęgniarek. Poznaj Gda-
ńsk. Przewodnik-Inf. z 1949 r.
  Zbiory Piotra Leżyńskiego.



Dwór III przy ul. Polanki (nie istnieje) w Oliwie. Budynek południowy.   Fot. Artur Wołosewicz 1977. Przekazał Robert Krygier.


Dwór III przy ul. Polanki w Oliwie. Budynek północny.   Fot. Artur Wołosewicz 1977. Przekazał Robert Krygier.


Dwór III przy ul. Polanki w Oliwie. Budynek północny. Kominek w jadalni.   Fot. Artur Wołosewicz 1977. Przekazał Robert Krygier.


Dwór III przy ul. Polanki w Oliwie.   Fot. Artur Wołosewicz 1977. Przekazał Robert Krygier.


Początek strony.