M. Kilarski, F. Mamuszka, J. Stankiewicz, Zabytki miasta Gdańska, Oliwa (wykaz zabytków wg stanu z grudnia 1956 r.), Gdańsk 1957:
SZPITAL ŚW. ŁAZARZA (Ul. Armii Radzieckiej 1). Wzniesiony w ok, 1660 r. przez opata Kęsowskiego z dawnego gotyckiego. Budynek parterowy, wewnątrz korytarz poprzeczny, z którego jest dostęp do 8 pokoików. Na osi głównej mała kapliczka, w której znajduje się ołtarzyk drewniany z 1743 r.; płaskorzeźba św. Bernarda, 5 fig. drewnianych - 2 święci. N. M. Panna, putta. Płaskorzeźbione ozdoby roślinne w stylu rokoka. Obrazy: 2 większe - św. Trójca (na desce) z XVII w. i święci Joachim i Anna (na płótnie, z końca XVII w.?). 3 małe obrazki na płótnie o charakterze ludowym, z wizerunkami świętych. Haft barwny na jedwabiu z wyobrażeniem Koronacji N. M. Panny; tarcza kapy z XVII w. (?).
Wszystkie pomieszczenia sklepione. Nad wejściem od północy tabliczka z datą 1742 (remont), nad nią ślad po obrazie przedstawiającym św. Łazarza. Stare okucia drzwi wejściowych. Od południa przylega do budynku ogródek, otoczony starym murem barokowym. Szpital pełni swą funkcję nieprzerwanie po dzień dzisiejszy.
Zobacz: "", Dziennik Bałtycki z 15. 02. 1959 r.:
W Oliwie, tuż koło pętli tramwajowej znajduje się niski, nakryty czterospadowym dachem, murowany budynek szpitalika - przytułku, który ze względu na wiek i funkcję, jaką pełnił od prawie 300 lat, jest b. rzadkim, jeśli nie jedynym przykładem tego rodzaju architektury na Pomorzu.
F. Mamuszka, J. Stankiewicz, Oliwa dzieje i zabytki, Gdańsk 1959, s. 79-80:
Rys.20 . Szpitalik św. Łazarza w Oliwie. Rzut i fasada północna. Opracowano na podstawie pomiaru S. Klimkiewicza i T. Kobzdeja z 1948 r. (ze zbiorów Zakł. Hist. Arch. Polskiej Politechniki Gdańskiej).
F. Mamuszka, J. Stankiewicz, Oliwa dzieje i zabytki, Gdańsk 1959.
Szpitalik św. Łazarza w Gdańsku-Oliwie. Rzut i fasada północna. Ten niepowtarzalny w swym układzie obiekt datą powstania przypominający zawarcie pokoju oliwskiego w 1660 r., zburzony został w związku z poszerzeniem ulicy Grunwaldzkiej (rys. Jerzy Stankiewicz).
Franciszek Mamuszka, Oliwa. Okruchy z dziejów zabytki, Gdańsk 1985.
Zobacz: "", Jantarowe Szlaki, styczeń-luty 1962 r.:
W prasie gdańskiej, a także warszawskiej zamieszczone zostały niepokojące notatki, iż w związku z przebudową arterii drogowej Gdańsk – Gdynia, powzięta została decyzja zburzenia liczącego ok. 300 lat, zabytkowego szpitalika – przytułku dla starców, położonego przy wymienionej linii komunikacyjnej obok znanego parku w Oliwie.
(źródło: ).
Nieistniejące zabytki Starej Oliwy. Jak szpital przegrał z tramwajem.
Ten rzadki pomnik starej kultury klasztornej został zniszczony na początku 1963 roku, kiedy to rozebrano go, aby uzyskać miejsce dla linii tramwajowej. Szpital św. Łazarza usytuowany był u zbiegu ulic Grunwaldzkiej i opata Jacka Rybińskiego w Gdańsku Oliwie.
Budynek szpitala św. Łazarza jak piszą Franciszek Mamuszka i Jerzy Stankiewicz w swojej książce „Oliwa - dzieje i zabytki”, wzniesiony został około 1660 roku przez opata Aleksandra Kęsowskiego z cegieł uzyskanych z rozbiórki dawnego - gotyckiego. Był to budynek parterowy, nakryty czterospadowym dachem. Wewnątrz znajdował się poprzeczny korytarz, z którego prowadziły wejścia do ośmiu pokoi. Na osi głównej budynku, od strony południowej znajdowała się mała kapliczka. Po stronie północnej był mały przedsionek. Nad wejściem znajdowała się data: 1742, umieszczona tu w związku z gruntownym odnowieniem budynku przez opata Jacka Rybińskiego. Od południa do szpitalika przylegał ogródek otoczony murem barokowym.
Jak dowiedział się „Głos” w pracowni konserwatora wojewódzkiego w Gdańsku, szpital-przytułek pełnił swoją funkcję do ostatnich dni.
- Został rozebrany w lutym-marcu 1963 roku, chociaż od 1913 roku pozostawał pod ochroną, a w 1960 roku wpisano go do rejestru zabytków - mówi Jolanta Barton-Piórkowska z praco2ni konserwatora wojewódzkiego. - Podlegał pod parafię św. Trójcy w Gdańsku Oliwie, mieścił się tam parafialny dom starców. Już po rozbiórce skreślono go z rejestru zabytków. Mieszczące się pod nim sklepione piwnice najprawdopodobniej przysypane gruzem nadal znajdują się pod nawierzchnią ulicy Grunwaldzkiej.
- Pamiętam to jak dziś, kiedy ten zabytek został rozebrany z uwagi na budowę pętli tramwajowej - wspomina Marcin Gawlicki, wojewódzki konserwator zabytków. - Nie pełniłem jeszcze wówczas swojej funkcji, byłem młodym człowiekiem, który interesował się tymi sprawami. To była duża awantura, bardzo było krytykowane rozebranie tego. To była głośna sprawa.
W rozebranym budynku szpitalika znajdowały się: drewniany ołtarzyk z połowy XVIII wieku z płaskorzeźbą św. Barnarda i pięcioma figurami oraz pochodzące z XVII wieku obrazy. Nikt niestety nie umie powiedzieć, co się z nimi stało po rozbiórce.
- Może zostały przeniesione do kościoła św. Jakuba w Oliwie - sugerują w biurze konserwatora wojewódzkiego.
- Też nie pamiętam co się z tymi zabytkami stało, ale nie sądzę, żeby zostały przeniesione do kościoła św. Jakuba - twierdzi z kolei Wacław Schulta, emerytowany organista parafii archikatedralnej św. Trójcy w Oliwie. Pan Wacław był blisko związany ze szpitalikiem - opiekował się przebywającymi w nim osobami, nagrywał dla nich msze w katedrze i następnie odtwarzał im te nagrania.
- To było nie lada przedsięwzięcie - wspomina Wacław Schulta. - Magnetofon, w tamtych czasach lampowy, był wielkości i ciężaru dzisiejszego 24-calowego telewizora, a szpule na taśmę były większe niż obiadowe talerze. Wypożyczaliśmy go z seminarium duchownego. Po niedzielnej rannej mszy, którą nagrywaliśmy o godzinie siódmej ze wzmacniacza w zakrystii, stawialiśmy ten sprzęt na bagażnik roweru i powoli jechaliśmy do naszych staruszek. Kiedy im te msze odtwarzaliśmy, to było dla nich naprawdę wielkie przeżycie.
W ciągu 360-letniej historii szpital kilka razy próbowano zburzyć - piszą w swoim artykule „Wędrówki po Oliwie” Wacław Schulta i Jan czerwiński. - W 1910 roku pruski prowincjonalny konserwator zabytków nakazał zachowanie budowli ze względu na jej niepowtarzalność. W swojej opinii napisał, że „hospicjum św. Łazarza w Oliwie, ze względu na swoją formę i fundację klasztorną, jest jedyne w swoim rodzaju, dlatego należy je zachować jako pomnik starej kultury klasztornej, z której niestety już wiele zniszczono”. Według jego zdania „substancja budowli znajduje się w dobrym stanie, wobec tego jeszcze na długie lata będzie mogła służyć swemu przeznaczeniu”.
Mimo tej opinii szpitalik św. Łazarza w lutym 1963 roku przestał istnieć. Powodem jego rozbiórki stała się modernizacja szosy łączącej Gdynię z Gdańskiem z jeno- na dwupasmową. Szpitalik przeszkadzał w tej inwestycji.
- Dom do końca był zamieszkały przez staruszki opuszczone przez bliskich lub nie mające własnych rodzin - wspomina Wacław Schulta. - Jednymi z ostatnich mieszkanek, których nazwiska pamiętam, były panie Hebel, Łojewska i Makurat. Po rozbiórce zostały przeniesione do nowo wybudowanego państwowego domu starców do Pucka. Moi rodzice jeszcze tam jeździli je odwiedzać, ja też z nimi jeździłem. Krąg znajomych został jednak odcięty i staruszki były tam niezbyt szczęśliwe.
Za pomoc w realizacji materiału autorka artykułu pragnie podziękować pracownikom Pracowni Wojewódzkiego Konserwatora Gdańsku oraz panu Wacławowi Schulcie, którego wspomnienia i materiały okazały się nieocenione.
Polecamy obszerny artykuł Tadeusza T. Głuszko opublikowany w dwumiesięczniku "30 dni" nr. 1-2 (105-108) z 2013 r. pt. "".
Facebook 09. 2015 r.:
Barbara Stankiewicz:
Szpitalik "zniknął" pod drugą nitką jezdni w latach 1964/65. Z oryginalnej starej zabudowy została figurka widoczna na fotce.
I jeszcze dodam, że w latach 1956-1960 w szpitaliku mieszkały staruszki, którym moja wspaniała koleżanka-harcerka nosiła codziennie w "blaszance" zupę z karitasu mieszczącego się w domu parafialnym katedry przy małej bramce...Zapamiętałam wilgotny półmrok, ciszę , kapliczkę po prawej stronie, malutkie cele i wdzięczny uśmiech zgarbionej pensjonariuszki przejmującej parującą sytością strawę.....
Szpital działał 300 lat. Rozebrano go podczas miejskiej inwestycji. umieszcony na Trojmiasto.pl w dn. 7. 12. 2015 r.:
Zobacz:
, "Szpitalik św. Łazarza", 2022
|
Kath. Kirche Oliva. Książka adresowa z 1927 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.
Kath. Kirche Oliva. Książka adresowa z 1928 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.
Agnes Kaufmann, Blumenhalle, Am Schloßgarten 1A. Podziękowania noworoczne, Olivaer Zeitung nr 306 z 31. 12. 1928.
Kath. Kirche Oliva. Książka adresowa z 1929 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.
Agnes Kaufmann, Blumenhalle. Am Schloßgarten 1A. Podziękowania noworoczne, Olivaer Zeitung nr 305 z 31. 12. 1929.
Kath. Hospital Oliva. Książka adresowa z 1931 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.
Kaufmann's, Blumenhandlung. Am Schloßgarten 1A. Podziękowania noworoczne, Olivaer Zeitung nr 305 z 31. 12. 1931.
Kath. Hospital Oliva. Książka adresowa z 1933 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.
Kath. Hospital Oliva. Książka adresowa z 1934 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.
Kath. Hospital Oliva. Książka adresowa z 1935 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.
Kath. Hospital Oliva. Książka adresowa z 1936-1937 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.
Kath. Hospital Oliva. Książka adresowa z 1937-1938 roku.
Zbiory Piotra Mazurka.
Kath. Hospital Oliva. Książka adresowa z 1939 roku.
Zbiory Krzysztofa Gryndera.
Kath. Pfarrkirche Oliva. Książka adresowa z 1940-1941 roku.
Zbiory TPG Strefa Historyczna WMG.
Kath. Pfarrkirche Oliva. Książka adresowa z 1942 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.
Stanisław Hołubek. Skorowidz inf. z marca 1946 roku.
Zbiory Mirosława Piskorskiego.
|
Adres: Armii Radzieckiej 1. Marianna Schäfke (ur. 26.07.1862, zm. 09.07.1945 - zapalenie jelit). Źródło: , 07.1945 poz. 231.
Adres: Armii Radzieckiej 1. Anna Wegner (ur. 1866, zm. 30.11.1945 - udar serca). Źródło: , 11.1945 poz. 431.
Adres: Armii Radzieckiej 1. Teresa Westpfal (ur. 20.10.1866, zm. 04.10.1945 - uwiąd starczy). Źródło: , 10.1945 poz. 382.
Adres: Dom św. Łazarza. Stanisława Rafalska (ur. 03.04.1873, zm. 11.11.1945 - uwiąd starczy). Źródło: , 11.1945 poz. 415.
Adres: Dom św. Łazarza. Laura Richert - siostra Elżbieta. (ur. , zm. 11.08.1945 - uwiąd starczy). Źródło: , 08.1945 poz. 305.
Adres: Armii Radzieckiej 1. Emilia Lidzbarska (ur. 18.01.1872, zm. 30.01.1947 - uwiąd starczy). Źródło: , 01.1947 poz. 7.
|
|
