Start  ›  Ulice  ›  Stary Rynek Oliwski  ›  Oliwa - Adam Kromer  ›

Dom Bramny zwany Domem Zarazy.   Zbiory Piotra Leżyńskiego.

Adam Kromer, "Oliwa", Gdańsk 2007, str. 224-226 (za zgodą autora):

Ulica Kwietna łączy się ze Starym Rynkiem Oliwskim - samym centrum „starej” Oliwy. Jej wylot wychodzi naprzeciw najcenniejszego budynku tej części Oliwy, jakim jest Dom Bramny (ul. Stary Rynek Oliwski 15), czyli dawna siedziba klasztornego wójta i główna brama klasztoru oliwskiego. Piętrowy budynek z gotyckiej cegły został zbudowany prawdopodobnie jeszcze w XIV wieku. Jak wiele innych budynków klasztornych ucierpiał podczas napadu gdańszczan na opactwo w 1577 roku. Wzniesiono go ze zniszczeń już dwa lata później, choć kaplica św. Bernarda na piętrze domu odbudowana została dopiero w 1607 roku. Przez zachodnią część budynku prowadzi przejazd na teren cysterskiego opactwa zamknięty półokrągłym łukiem. Od strony wjazdowej łęk wspierają duże granitowe kamienie wmurowane jako filary. We wschodnim, zwieńczonym schodkowo szczycie zachowały się gotyckie wnęki. Część murów wspierają bezuskokowe przypory. Wewnątrz przejazdu i na północnej ścianie widoczne są zamurowane fragmenty łuków pozostałe po dawnych przebudowach. Ciekawe, że na ścianach domu znajdują się aż dwa zegary słoneczne, pochodzące być może z XVIII wieku.

Z Domem Bramnym wiąże się tradycja, według której podczas wielkiej epidemii dżumy szalejącej w 1709 roku w Gdańsku i okolicach zmarło w nim dziewięciu cystersów. Półlegendarna opowieść głosi, że zakonnicy zamknęli się przed zarazą w murach klasztoru. Nie chcąc jednak pozostawiać okolicznej ludności bez duchowej posługi jeden z mnichów ofiarował się zamieszkać w Domu Bramnym i tam pełnić duszpasterskie obowiązki. Gdy zakonnik uległ zarazie i zmarł, zastąpił go drugi, potem następny. W ten sposób miało umrzeć w budynku kolejno dziewięciu mnichów, a wśród nich proboszcz kościoła św. Jakuba - ojciec Kacper Burchard. Od tej pory brama opactwa zwana jest Domem Zarazy.

Niemal sto lat po wielkiej epidemii, w 1804 roku, dom wyznaczono na siedzibę sołtysa oliwskiego. Gdy klasztor został skasowany, wnętrze przebudowano na potrzeby administracji (w 1836 roku) oraz utworzono w budynku areszt. Dopóki Oliwa liczyła niewielu mieszkańców, budynek, choć niespecjalnie wygodny, wystarczał przedstawicielstwu gminy. Jednak wobec rozwoju Oliwy w 1910 roku przeniesiono administrację do nowego lokalu, a Dom Bramny przeznaczono na pomieszczenia mieszkalne. W 1945 roku budynek częściowo spłonął. Po wojnie znów przez jakiś czas był wykorzystywany przez administrację. Obecnie znajdują się w nim pomieszczenia mieszkalne oraz siedziba Stowarzyszenia „Stara Oliwa”.

Stary Rynek Oliwski.   Zbiory Piotra Leżyńskiego.

Po przeciwnej stronie rynku znajduje się duży piętrowy dom o konstrukcji szkieletowej, pochodzący z drugiej połowy XIX wieku (ul. Stary Rynek Oliwski 8). Tuż przed drugą wojną czynna była w nim świetlica Gminy Polskiej Związku Polaków - organizacji powstałej w wyniku połączenia dwóch najważniejszych stowarzyszeń polonijnych działających na terenie Wolnego Miasta Gdańska. O znaczeniu tego domu w czasach, gdy Gdańskiem rządzili hitlerowcy, przy pomina tablica pamiątkowa zawieszona w 1978 roku przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.

Z domem tym sąsiaduje budynek sięgający początkami przełomu XVI i XVII stulecia (ul. Stary Rynek Oliwski 7). Znajdowała się tutaj Wielka Karczma – gospoda usytuowana tuż przy wjeździe na teren klasztoru. Budynek został gruntownie przebudowany i zmoderni-zowany w latach osiemdziesiątych.

Uważny przechodzień zauważy wśród budynków przy Starym Rynku Oliwskim jeszcze kilka pamiątek po dawnych wiekach. Na uwagę zasługuje dom oznaczony numerem 10, który powstał w drugiej połowie XIX wieku z gotyckiej cegły rozbiórkowej. Przed domem numer 3 zachował się słupek przedprożowy z 1739 roku. O kilka lat starszy słupek znajduje się po przeciwnej stronie ulicy, przed domem nr 16. Do starszych budynków należy pochodzący z XVIII wieku dom oznaczony numerem 4.

Do cennej zabudowy starej Oliwy należy też zespół kamienic wzdłuż ulicy Obrońców Westerplatte. Domy pochodzą z końca XIX i początku XX wieku, a starszy dom, oznaczony numerem 38, został wzniesiony z gotyckich cegieł rozbiórkowych.


Początek strony.