Start  ›  Ulice  ›  Opata Jacka Rybińskiego  ›  Am Schloßgarten 8  ›

Fragment kolorowego planu Gdańska (Oliva, Am Schloßgarten) z 1933 roku.   Z kolekcji Biblioteki Uniwersytetu Chicago.

Restauracje automatyczne pojawiły się w miastach niemieckich na przełomie XIX i XX w. Pierwsza na świecie została otwarta w listopadzie 1896 r. w Berlinie. Szybko lokale tego typu zyskały na popularności także poza granicami ówczesnego Cesarstwa Niemieckiego - głównie w Holandii, Francji, Wielkiej Brytanii czy za oceanem w USA.
Wyposażone były w specjalne automaty, które serwowały klientom - po wrzuceniu odpowiedniej sumy odliczonej w bilonie - przygotowane wcześniej posiłki: drobne przekąski (np. kanapki, pasztety, serdelki na gorąco), proste obiady (np. fasolę z boczkiem), desery (np. ciasta, torty) i napoje w szklankach czy filiżankach. Zaletą tego typu lokali był praktycznie brak kolejek, brak obsługi oraz opłat za nią (napiwków).

W Gdańsku restauracje automatyczne pojawiły się na początku XX w. m. in. na dworcu głównym, na ul. Długiej czy w pasażu Wielkiej Zbrojowni.

Jan Daniluk


Schloß-Automat Oliva. Około 1911 roku.
Internet: www.danzig-online.pl.



Fragment fotografii lotniczej. Od lewej nr 7, 8 i 9. Około 1929 roku.
Herder Institut, "Gdańsk na fotografii lotniczej...", Wrocław 2010.



Jerzy Sawicki, Oliwa, lata czterdzieste, Gdańsk 2009, str. 5:

W marcu 1945, podczas toczących się walk, Oliwa nie doznała dużych zniszczeń. Spłonął jednak Pałac Opatów, część zabudowań przy Katedrze oraz domy przy ul. Opata Rybińskiego o numerach 8, 13, 14, 19 i 24. Zgliszcza wystąpiły także na Starym Rynku Oliwskim i dotyczyły domu nr 21 (na narożniku ul. Cystersów).



"Budynek byłej poczty niemieckiej po oswoodzeniu". 1945 rok.
Kronika Urzędu Gdańsk-5 (Oliwa).



Co najmniej od 1925 roku w budynku mieściła się poczta oliwska. Wcześniej poczta znajdowała się przy al. Grunwaldzkiej nr 521 (obecnie to nr 523). Możliwe, że tam również w piwnicy tego budynku zlokalizowano pierwszą oliwską ręczną centralę telefoniczną czynną od końca XIX wieku zamkniętą w czasie, gdy pojawiła się tam restauracja Ratskeller.

Książka telefoniczna z 1925 roku podaje, że w budynku przy Rybińskiego nr 8 mieściły się służby policyjne. Jeden z numerów (215) w tym samym czasie znajdował się pod numerem 24 (ratusz) przy tej samej ulicy, co może oznaczać, że w budynku mieściła się w tym czasie ręczna centralka telefoniczna.

Po przyłączeniu Oliwy do Gdańska w 1926 roku w przyziemiu tej kamienicy oddano do użytku 1 października 1927 roku automatyczną centralę telefoniczną typu Strowger wyprodukowaną przez berlińską firmę Siemens & Halske (1). W budynku poczty znajdowały się również rozmównice. W 1937 roku centrala obsługiwała około 440 numerów telefonów.

Podczas wyzwalania Oliwy w końcu marca 1945 roku budynek został spalony. Gdy w maju 1945 roku do Oliwy przywieziono z Gdyni centralę telefoniczną na 50 numerów zainstalowano ją w budynku dawnej poczty przy ul. Grunwaldzkiej (pewnie istniała jeszcze infrastruktura pomiędzy budynkami).

(1) Podziękowania dla Jana Daniluka za przekazanie informacji.

Piotr Leżyński




Franciszek Mamuszka, "Oliwa. Okruchy z dziejów, zabytki", Gdańsk 1985, str. 84, 139:
Na co dzień działacze oliwscy borykali się z różnymi problemami, wśród których do najważniejszych należała sprawa polskiej szkoły, nie załatwiona przez władze gdańskie. Szkoła niemiecka, kierowana przez Johannesa Riebandta - Niemca, z nauczycielami Niemcami i zgermanizowanymi Kaszubami (Bialkowski Anton, Dudeck Edmund), germanizowała bowiem nadal młodzież kaszubską.
[...]
Za Niemca trzeba także uważać Antona Bialkowskiego, przejściowo raczej pracującego w polskiej klasie, a później szkole.





Książka adresowa z 1897 roku (Köllner Chaussee 3):
Boeck, Johannes, Klempner.
Busch, Emilie, geb. Aephinius, Ww.
Heche, Bertha, Sdineiderin.
Konobbe, Friedrich, Schneider.
Müller, Paul, Schmied.
Schweichler, Friedrich, Bäcker.
Senftleben, Wilhelmine, geb. Koerber, Ww.
Wilgorski, Franz, Postbote.
Zacholl, August, Briefträger.

Książka adresowa z 1898 roku (Köllner Chaussee 3):
Boeck, Johannes, Klempner.
Heche, Bertha, Schneiderin.
Knobbe, Friedrich, Schneider.
Müller, Paul, Schmied.
Schweichler, Friedrich, Bäcker.
Senstleben, Wilhelmine, geb. Koerber, Ww.
Wilgorski, Franz, Postbote.
Zacholl, August, Briefträger.


Janzen. Książka adresowa z 1899 roku.
Przekazała Grażyna Niemyjska. Zbiory PBC.



Janzen. Książka adresowa Sopot-Oliwa z 1901 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


Janzen. Książka adresowa Sopot-Oliwa z 1902 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


Janzen. Książka adresowa Sopot-Oliwa z 1903 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


Niezabudowane. Książka adresowa gminy Oliwa z 1909 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


Haupt. Książka adresowa gminy Oliwa z 1910 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


Schloßautomaten - Restaurant. Reklama z 1911 roku.
Internet: www.Polona.pl.


Schloss-Automat G.m.b.H. Reklama z 1911 roku.   Ilustrowany przewodnik po Gdańsku, Oliwie, Sopotach i Malborku.


Haupt. Książka adresowa gminy Oliwa z 1913 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


Haupt. Książka adresowa gminy Oliwa z 1914 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.



Haupt. Książka adresowa gminy Oliwa z 1915 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


Otto Rechenberg. Książka telefoniczna z 1916 roku.
Zbiory Mirosława Piskorskiego.



 H. Haupt. Książka adresowa gminy Oliwa z 1916 roku.
Zbiory Mirosława Piskorskiego.

Książka adresowa z 1920-21 roku (Am Schloßgarten 8):
Hagen, Hermann, kupiec (Kaufmann).
Rohwerder, Elisabeth, wdowa po urzędniku (Beamtenwitwe).
Rohwerder, Hedwig, kasjerka (Kassengehilfin).
Vogt, Kurt, sekretarz generalny (Intenvantursekretär).
Wauer, Wilhelm, kupiec (Kaufmann).
Weymar, Oskar, Postmeister.
Winkelmann, Heinrich, kupiec (Kaufmann).
Winter, Wilhelmine, dama domu (Hausdame).
Worm, Bruno, rentier (Rentner).


Haupt. Książka adresowa gminy Oliwa z 1925 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.






Polizei. Louise Völcker. Książka telefoniczna z 1925 roku.
Zbiory Mirosława Piskorskiego.



H. Haupt. Postamt Oliva. Książka adresowa z 1926 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.




 Post- und Telegraphen. Książka adresowa z 1927 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


 Post- und Telegraphen. Książka adresowa z 1928 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.




 Stemple pocztowe  (Am Schloßgarten 8)



PLACÓWKI  POCZTOWE


Köllner Chaussee 1:

Jedna z pierwszych pieczątek oliwskich. List nadano dnia 18.06.1864 roku.
Zbiory Mirosława Piskorskiego.

Danziger Straße 2:

Poczta wojskowa. I Wojna Światowa. Nadano 17.07.1916 roku.
Zbiory Mirosława Piskorskiego.


Biskup gdański Carl Maria Splett urzędujący w Oliwie nadał do Rzymu 9 gramowy list o wartości 50 guldenów. 1924.   Zbiory Mirosława Piskorskiego.


Przesyłka polecona wysłana z Oliwy do konsulatu rumuńskiego w Warszawie w dniu 12.09.1924 roku.   Zbiory Mirosława Piskorskiego.

Am Schloßgarten 8:

Pierwsza pieczątka pocztowa używana po włączeniu Oliwy do Gdańska (01.07.1926). Znana najwcześniejsza data z tego wzoru to 24.07.1926 rok.
Zbiory Mirosława Piskorskiego.



Przesyłki polecone nadane po włączeniu Oliwy do Gdańska. 26.03.1930 i 02.03.1931 rok.   Zbiory Mirosława Piskorskiego.


Blankiet wielofunkcyjny. W tym przypadku nadano paczkę o wartości 20 marek w dniu 10.05.1943 roku.   Zbiory Mirosława Piskorskiego.


 Post- und Telegraphen. Książka adresowa z 1929 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


 Post- und Telegraphen. Książka adresowa z 1931 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


 Post- und Telegraphen. Książka adresowa z 1933 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


 Post- und Telegraphen. Książka adresowa z 1934 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


 Post- und Telegraphen. Książka adresowa z 1935 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


 Post- und Telegraphen. Książka adresowa z 1936-1937 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


Erich Borowski. Książka telefoniczna z 1937 roku.
Zbiory TPG Strefa Historyczna WMG.



 Landerpostdirektion. Książka adresowa z 1937-1938 roku.
Zbiory Piotra Mazurka.


 Landerpostdirektion. Książka adresowa z 1939 roku.
Zbiory Krzysztofa Gryndera.


 Reichspostdirektion. Książka adresowa z 1940-1941 roku.
Zbiory TPG Strefa Historyczna WMG.


 Reichspostdirektion. Książka adresowa z 1942 roku.
Zbiory Pomorskiej Biblioteki Cyfrowej.


Początek strony.